«پالنگان» يكى از روستاهاى استان كردستان است كه بافت معمارى پلكانى آن داراى ارزش ويژه اى است. روستا در دامنه كوه و در دو طرف دره قرار دارد. خانه هاى روستا با سنگ و عموماً به صورت خشك چين، به صورت پلكانى ساخته شده و پشت بام منزل پايين به منزله حياط منزل بالا است. روستاى «پالنگان» در۱۵ كيلومترى شهر كامياران و ابتداى منطقه اورامان قرار دارد. در ۸۰۰ مترى روستا در دره زيباى «تنگيور» و در محل چشمه هاى پر آب «شيخ علاء الدين»، «شيخ خاتون» و«شيخ عمر» قلعه پالنگان وجود داشت كه اكنون بقاياى اتاق ها، آتشكده ها و پل هاى قديمى آن پابرجاست. آثار به دست آمده از قلعه و بقاياى پل هاى ساخته شده بر روى رودخانه قدمت آن را به دوره پيش از اسلام مى رساند. اين روستا علاوه بر داشتن معمارى زيبا، داراى چشمه ها، آبشارها و طبيعتى سرشار از زيبايى منحصر به فرد در استان كردستان است و در كنار رودخانه اى قرار گرفته كه به «سيروان» مى پيوندد. اين ناحيه يكى از مراكز مهم كردستان از دوره سلجوقى به بعد بود و قلعه پلنگان كه مجاور روستا و در بالاى كوه قرار گرفته، مويد اين امر است. با توجه به بقاياى آسياب ها، مساجد و منازل قديمى و باغ هاى زيباى اين روستا، بعيد به نظر نمى رسد كه شالوده اصلى آن به دوره ساسانى باز گردد، همين امر باعث شده كه در روزهاى تعطيل و روزهاى عيد محل جذابى براى گردشگران و در طول سال براى بازديد توريست ها باشد.
چنگيز قلعه
نزديك شهر بيجار و در ۲۰ كيلومترى شهر بر بالاى كوهى در جاده بيجار- سنندج بقاياى قلعه اى وجود دارد كه به »چنگيز قلعه» معروف است. اين قلعه كه فقط بقاياى ديوارها و آب انبارهاى آن باقى مانده در گذشته داراى تاسيساتى مهم در منطقه بود. ساختمان اين قلعه از سنگ ساخته شده و از ملات ساروج (مخلوطى است از آهك و خاكستر يا ريگ كه در آب به مرور جذب انيدريد كربنيك كنند و آهكش به صورت سنگ آهك كه محكم و پايدار است در مى آيد و از آن در جهت ساختن بنا استفاده مى كنند ) نيز درآن بهره گرفته اند. تاريخ ساخت دقيق قلعه مشخص نيست. ليكن بقاياى معمارى و سفال هاى موجود آثار دوره تاريخى احتمالا ساسانى و دوره اسلامى را نشان مى دهد.
قلعه حسن آباد
در گذشته هاى بسيار دور جاده قديم سنندج - كرمانشاه از روستاى حسن آباد كه در ۵ كيلومترى سنندج واقع بود مى گذشت. درسال ۷۴۶هـ. ق » امير حسن خان اردلان» بر بلنداى كوهى در جنوب روستا قلعه مستحكمى براى مركز حكومت خود بنا كرد. در اوايل قرن دهم هـ. ق » هلوخان اردلان» والى وقت كردستان آنجا را مقر حكومت قرار داد. احتمالا آبادى و قلعه حسن آباد قبل از تاسيس شهر سنه دژ ( سنندج ) مركز ولايت كردستان بود و از سال ۱۰۴۶ هـ. ق پس از انهدام قلعه حسن آباد سنندج مركز ولايت كردستان گرديد. آثار و بقاياى تاسيسات قلعه حسن آباد هنوز بر جاى است.
قلعه سنندج ( دژ سنه)
يكى از قلعه هاى قديمى كردستان قلعه سنندج بود. هنگامى كه «سليمان خان اردلان» از طرف » شاه صفى» به عنوان والى كردستان منسوب شد مركز ايالت كردستان را از حسن آباد به سنندج انتقال داد و قلعه اى ساخت كه به » دژسنه» معروف شد. اين قلعه بعدها با گسترش شهر در داخل محله اى قرار گرفت كه به محله » ميان قلعه» معروف بود. » سنه دژ» بالاى تپه اى دركمال استحكام بنا شد و در برخى كتب توصيف جالبى از فضاها و تزيينات معمارى آن آمده است. از جمله: بر گرد محله ميان قلعه كه دارالحكومه و سراى خسرو خان و امان اله خان بود ديوارى كشيده اند مشتمل بر چهار دروازه. . . . اول دروازه » قلعه چوالان» كه رو به مغرب دارد. دوم دروازه » تپوله »، سوم دروازه » عبدالعظيم» كه روى آن به سمت قبله است. چهارم دروازه » بازار» كه رو به مشرق است. به اين ترتيب مشخص مى شود كه قلعه سنندج هسته مركزى يا ارگ حكومتى ( كهندژ) بود.